Ile możesz zaoszczędzić na kosztach energii dzięki pompie ciepła?

Jest wiele powodów, dla których warto wybrać pompę ciepła. Właśnie dlatego firma Daikin stworzyła białą księgę Czynniki wpływające na wdrażanie pomp ciepła w europejskich gospodarstwach domowych, przedstawiającą oparte na faktach spostrzeżenia, które mają pomóc konsumentom w podjęciu świadomej decyzji. Analizuje ona kluczowe czynniki, takie jak oszczędność kosztów energii, zachęty rządowe, oddziaływanie na środowisko, rozwój polityki oraz sposób, w jaki pompy ciepła integrują się z rozwiązaniami w zakresie energii odnawialnej, aby przygotować domy na przyszłość.

W niniejszym artykule skupimy się na tym, w jaki sposób pompa ciepła może pomóc zmniejszyć koszty energii dzięki poprawie efektywności i obniżeniu zależności od paliw kopalnych.

Jak działa pompa ciepła

Podstawowa różnica między pompą ciepła i kotłem gazowym polega na sposobie uzyskiwania ciepła przez każdy z tych systemów. Kocioł gazowy spala paliwo, co nawet w przypadku najnowocześniejszych kotłów kondensacyjnych, powoduje straty części zużywanej energii.

Pompa ciepła w ogóle nie wytwarza ciepła. Zamiast tego, przy niewielkim zużyciu energii elektrycznej, przenosi ciepło z powietrza zewnętrznego lub z gruntu do Twojego domu. Jest to ta sama zasada, którą wykorzystuje lodówka, tyle że w odwrotnym kierunku.

Istnieją dwa główne rodzaje pomp ciepła dostępne dla właścicieli domów. Oba działają na tej samej zasadzie, ale czerpią ciepło z różnych źródeł: pompy ciepła wykorzystujące powietrze jako źródło ciepła oraz pompy ciepła wykorzystujące grunt jako źródło ciepła.

Dowiedz się więcej tutaj.

Dlaczego efektywność ma znaczenie: dzięki niej płacisz mniej

Nowoczesna powietrzna pompa ciepła zazwyczaj dostarcza trzy do czterech jednostek ciepła na każdą jednostkę zużytej energii elektrycznej. Stosunek ten znany jest jako sezonowy współczynnik sprawności (SCOP) i to właśnie dzięki niemu pompy ciepła są o wiele bardziej efektywne energetycznie niż tradycyjne systemy grzewcze. Kocioł gazowy o sprawności 90% pozwala uzyskać nieco mniej niż jedną jednostkę ciepła na każdą jednostkę spalonego gazu.

Nawet najlepszy kocioł gazowy nie może się mierzyć z przewagą termodynamiczną pompy ciepła.

W jakim stopniu pompy ciepła obniżają rachunki za energię

Zużycie energii elektrycznej wzrasta, gdy zlikwiduje się kocioł gazowy i zastąpi go pompą ciepła, ale w zdecydowanej większości przypadków oszczędności na rachunkach za gaz z nawiązką to rekompensują i właśnie to wykazują dane.

Aby zrozumieć dlaczego, przyjrzyjmy się danym liczbowym. Zgodnie ze standardowymi założeniami branżowymi, na każde 10 000 kWh energii potrzebnej do ogrzewania pomieszczeń w domu kocioł gazowy o sprawności 90% zużywa około 11 111 kWh gazu. Pompa ciepła wykonująca to samo zadanie przy współczynniku SCOP wynoszącym około 4,2 zużywa jedynie około 2 395 kWh energii elektrycznej. Jest to mniej więcej zmniejszenie o 80% zapotrzebowania na energię pierwotną i właśnie to jest głównym powodem, dla którego, mimo że energia elektryczna kosztuje obecnie więcej za kWh niż gaz, całkowity rachunek za ogrzewanie jest niższy w przypadku pompy ciepła.

A jak wygląda sprawa z działaniem w niskich temperaturach?

Często pojawia się wątpliwość, czy pompy ciepła działają niezawodnie zimą. Nowoczesne systemy powietrzne są tak zaprojektowane, aby działały efektywnie przy bardzo niskich temperaturach zewnętrznych. Na przykład, urządzenia firmy Daikin są tak projektowane, aby zapewnić skuteczne ogrzewanie nawet przy temperaturach sięgających -25°C. W przypadku klimatu europejskiego, gdzie nawet podczas najzimniejszych zim temperatury rzadko osiągają takie skrajne wartości, oznacza to, że nagłe ochłodzenia nie podważają argumentów przemawiających za oszczędnościami. Wydajność i efektywność spadają wprawdzie przy niższych temperaturach, ale współczesne systemy są tak skonstruowane, aby płynnie radzić sobie z tą sytuacją.

Przewidywane oszczędności w ciągu 10 lat

Jedną z bardziej szczegółowych analiz kosztów eksploatacji pomp ciepła jest raport Czynniki sprzyjające upowszechnianiu się pomp ciepła w europejskich gospodarstwach domowych. Porównuje on przewidywane koszty eksploatacji pompy ciepła i kotła gazowego w okresie 10 lat.

Porównanie opiera się na standardowym scenariuszu: dom o rocznym zapotrzebowaniu na energię do ogrzewania pomieszczeń wynoszącym 10 000 kWh. Odpowiada to w przybliżeniu nowemu domowi o powierzchni około 200 m² lub średniej wielkości projektowi renowacyjnemu o powierzchni do 120 m² o niższej klasie efektywności energetycznej (około klasy E w certyfikacie EPC). W modelu tym założono, że w przypadku systemu z pompą ciepła zastosowano ogrzewanie podłogowe i grzejniki w przypadku kotła gazowego.

Przy tych założeniach model wskazuje, że pompa ciepła zapewnia niższe koszty eksploatacji niż kocioł gazowy przez cały okres 10 lat, a oszczędności rosną z upływem czasu.

Ważne jest, aby pamiętać, że wyniki te opierają się na szeregu założeń dotyczących przyszłych cen energii oraz zmian w polityce energetycznej.

Oszczędności w poszczególnych latach: najważniejsze wnioski

• Przybliżona łączna oszczędność kosztów eksploatacji: Około 2600 euro w ciągu 10 lat, jeśli porównać pompę ciepła z kotłem gazowym.
• Typowe roczne oszczędności na kosztach eksploatacji: Około 240-314 euro rocznie, z tendencją wzrostową w miarę upływu czasu w modelowanym scenariuszu.
• Co jest przedmiotem porównania: Przytoczone dane porównują roczne koszty eksploatacji systemu ogrzewania (wyłącznie koszty energii) w przypadku pompy ciepła i kotła gazowego. Koszty zakupu, instalacji, konserwacji i finansowania nie są uwzględnione.

Główne założenia modelowania: Na podstawie średnich cen energii w UE-27 (Eurostat), zapotrzebowania na ogrzewanie wynoszącego 10 000 kWh rocznie oraz prognozowanych skutków systemu ETS2 i opodatkowania emisji dwutlenku węgla.

Dane te opierają się na ujednoliconym scenariuszu modelowym, a nie na prognozie rzeczywistych kosztów ponoszonych przez gospodarstwa domowe. Rzeczywiste oszczędności będą różnić się w zależności od takich czynników, jak efektywność energetyczna domu, lokalne ceny energii, dostępne zachęty, warunki klimatyczne, konstrukcja systemu oraz jakość instalacji.

W celu uzyskania pełnej informacji na temat metodologii, założeń dotyczących modelowania oraz szczegółowych prognoz w ujęciu rocznym prosimy zapoznać się z dokumentem, który można pobrać.

Dlaczego oszczędności rosną z upływem czasu?

Chociaż prognozy cenowe po 2032 r. wykraczają poza zakres tego projektu, warto zauważyć, że po roku 2035 system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) oraz opodatkowanie emisji dwutlenku węgla będą odgrywać jeszcze większą rolę w podnoszeniu kosztów paliw kopalnych dla europejskich gospodarstw domowych.

Pompa ciepła jest dziś nie tylko tańsza w eksploatacji, ale jest również projektowana z myślą o rynku energii, w kierunku którego zmierza Europa. W miarę jak coraz większa część energii elektrycznej pochodzi ze źródeł odnawialnych, a paliwa kopalne obciążane są dodatkowymi opłatami związanymi z emisją dwutlenku węgla, długoterminowa opłacalność pomp ciepła staje się jeszcze bardziej konkurencyjna.

Czynniki wpływające na wysokość oszczędności

Każde gospodarstwo domowe jest inne, a poniższe zmienne mogą mieć znaczący wpływ na rzeczywiste oszczędności energii:

• Istniejący system ogrzewania:
  Im starszy i mniej wydajny jest Twój obecny kocioł, tym większe będą Twoje początkowe oszczędności. W całej Europie stopniowo wycofuje się z użytku starzejące się kotły gazowe bez kondensacji, a ich wymiana na pompę ciepła zapewnia znacznie większy skokowy wzrost efektywności niż przejście najpierw na nowszy model kondensacyjny.
  
• Wielkość i rozkład pomieszczeń:
  Wielkość i rozkład pomieszczeń w Twoim domu mają bezpośredni wpływ na to, ile można zaoszczędzić. Większe domy czerpią największe korzyści z efektywności pomp ciepła, zwłaszcza gdy zapotrzebowanie na ciepło rozkłada się równomiernie w przestrzeniach o otwartej zabudowie. W domach z wieloma małymi lub słabo połączonymi pomieszczeniami może dochodzić do nierównomierności ogrzewania, co powoduje, że system pracuje z większym obciążeniem. Ważną rolę odgrywają wysokość sufitu, liczba kondygnacji oraz ogólny rozkład ciepła, podobnie jak prawidłowe dobranie mocy instalacji. Podwymiarowana pompa ciepła będzie miała trudności z zaspokojeniem zapotrzebowania, natomiast pompa przewymiarowana generuje nieefektywność i niepotrzebne koszty eksploatacji.
  
• Izolacja Twojego domu:
  Im lepsza izolacja domu, tym mniejsze straty ciepła, a co za tym idzie – tym mniej intensywna może być praca systemu. Dobra izolacja poddasza, izolacja ścian szczelinowych oraz podwójne szyby – wszystko to przyczynia się do większej efektywności energetycznej i niższych kosztów eksploatacji. Jeśli Twój dom ma obecnie słabą izolację, jej poprawa przed montażem pompy ciepła lub równolegle z nim będzie prawdopodobnie najlepszą decyzją finansową, jaką mógłbyś podjąć.
  
• Twoje emitery ciepła:
  Jeśli w Twoim domu zainstalowane są grzejniki przystosowane do kotła gazowego o wysokiej temperaturze, może wystąpić konieczność ich modernizacji lub uzupełnienia, aby pompa ciepła mogła pracować najbardziej efektywnie.
  
• Lokalne ceny energii:
  Ceny gazu i energii elektrycznej znacznie się różnią zarówno między poszczególnymi krajami, jak i w ich obrębie. Stosunek cen gazu do cen energii elektrycznej na danym rynku decyduje o wysokości rzeczywistych oszczędności. Oszczędności mogą przewyższać średnią unijną na rynkach, gdzie stosunek ten jest korzystniejszy, na przykład tam, gdzie energia elektryczna jest stosunkowo tania, a gaz wyjątkowo drogi.

Czy pompy ciepła pomagają obniżyć opłaty podstawowe?

Opłaty stałe to ustalone opłaty dzienne pobierane przez dostawcę energii za utrzymanie przyłącza do sieci gazowej i elektrycznej, niezależnie od bieżącego zużycia energii.

Jeśli zdecydujesz się na przejście na pompę ciepła i całkowicie zrezygnujesz z dostaw gazu, całkowicie wyeliminujesz opłatę stałą za gaz. Korzyść ta jest często przeoczana podczas obliczania przez gospodarstwa domowe oczekiwanej stopy zwrotu.

Niemniej jednak nie każde gospodarstwo domowe decyduje się na całkowitą rezygnację z gazu. Niektórzy zachowują go do gotowania lub jako rezerwę do ogrzewania wody użytkowej. W takich przypadkach obie opłaty stałe nadal obowiązują. Warto omówić z instalatorem i dostawcą energii decyzję dotyczącą całkowitego dezaktywowania przyłącza gazowego.

Wybranie taryfy energetycznej odpowiedniej dla pompy ciepła

Ponieważ pompa ciepła działa wyłącznie dzięki energii elektrycznej, wybór taryfy energetycznej ma bezpośredni i znaczący wpływ na koszty eksploatacji. Jest to jedno z najbardziej praktycznych narzędzi, jakie masz do dyspozycji, a które często nie jest w pełni wykorzystywane.

Taryfy zależne od pory dnia

Taryfy strefowe zależne od pory dnia przewidują różne stawki w zależności od pory dnia. Taryfy poza godzinami szczytu, zazwyczaj w nocy, od około 23:00 do 7:00, mogą być znacznie niższe niż taryfy dzienne. Dobrze zaprogramowana pompa ciepła może wykorzystać te okresy, podgrzewając z wyprzedzeniem masę termiczną domu lub zasobnik ciepłej wody w godzinach, w których obowiązują niższe taryfy, co pozwala zmniejszyć udział energii zużywanej w godzinach szczytowych.

Niektórzy dostawcy energii oferują obecnie taryfy opracowane specjalnie z myślą o użytkownikach pomp ciepła. W modelach tych uwzględniono fakt, że pompy ciepła zużywają energię elektryczną w dłuższych, bardziej stabilnych okresach, a nie w postaci gwałtownych skoków – taki schemat zużycia jest tańszy dla sieci energetycznej, a niektórzy dostawcy wynagradzają go korzystniejszymi taryfami. Przed instalacją warto porównać oferty różnych dostawców, a także powtarzać to porównanie co roku, gdy nadchodzi termin odnowienia taryfy.

Monitorowanie zużycia energii i obniżanie kosztów dzięki inteligentnym sterownikom

Monitorowanie zużycia energii przez pompę ciepła to jeden z najprostszych sposobów ochrony swoich oszczędności. Większość nowoczesnych urządzeń oferuje wbudowaną funkcję monitorowania za pośrednictwem wyświetlacza lub aplikacji, zapewniając dostęp do danych w czasie rzeczywistym oraz danych historycznych, dzięki czemu można wykryć nieefektywność lub wczesne oznaki usterki, zanim zaczną generować dodatkowe koszty.

W połączeniu z inteligentnym licznikiem pozwala to uzyskać dodatkowe oszczędności. Aby móc korzystać z taryf strefowych, w ramach których energia elektryczna jest znacznie tańsza poza godzinami szczytu, zazwyczaj wymagane są inteligentne liczniki. Inteligentne systemy sterowania, takie dostępne w systemach Daikin, mogą wtedy automatycznie planować ogrzewanie i przygotowywanie ciepłej wody z wykorzystaniem tych bardziej ekonomicznych stref czasowych, a inteligentny termostat może jeszcze bardziej udoskonalić ten proces, ucząc się Twoich nawyków i dostosowując się do nich. Narzędzia te razem mogą znacząco obniżyć miesięczny rachunek za prąd bez uszczerbku dla komfortu.

Łączenie pompy ciepła z panelami słonecznymi

W przypadku gospodarstw domowych, które chcą jeszcze bardziej obniżyć koszty energii elektrycznej, sparowanie pompy ciepła z dachową instalacją fotowoltaiczną stanowi jedno z najskuteczniejszych dostępnych rozwiązań. Ponieważ pompa ciepła jest zasilana energią elektryczną, wykorzystanie energii słonecznej wytworzonej przez własną instalację zamiast przekazywania jej do sieci może zmniejszyć ilość energii elektrycznej, którą trzeba kupować z sieci.

Pompy ciepła i panele słoneczne nie mają idealnie zsynchronizowanych profili sezonowych: fotowoltaika wytwarza najwięcej energii elektrycznej latem, natomiast ogrzewanie pomieszczeń to potrzeba występująca głównie zimą. Jednak takie połączenie może nadal zwiększać wykorzystanie energii elektrycznej wytwarzanej z energii słonecznej w ciągu roku, zwłaszcza do przygotowywania ciepłej wody użytkowej, która jest potrzebna przez cały rok.

Magazynowanie energii w akumulatorach może jeszcze bardziej zwiększać zużycie własne poprzez gromadzenie nadwyżek elektryczności słonecznej wytworzonej w ciągu dnia do wykorzystania wieczorem.

Badania synergii między fotowoltaiką a pompami ciepła, przez Daikin Europe wykazują, że wskaźnik własnego zużycia energii (udział energii wytworzonej przez instalację fotowoltaiczną, wykorzystywanej bezpośrednio przez gospodarstwo domowe, a nie oddawanej do sieci) można znacząco zwiększyć poprzez inteligentne połączenie tych dwóch systemów.

Dotacje rządowe i zachęty finansowe

Dotacje rządowe i programy zachęt mogą znacznie obniżyć koszty początkowe związane z instalacją pompy ciepła. W całej Europie wiele władz państwowych, regionalnych i lokalnych oferuje wsparcie finansowe, aby zachęcić do wdrażania niskoemisyjnych technologii grzewczych.

Rodzaj dostępnego wsparcia różni się w zależności od kraju i może obejmować dotacje, ulgi podatkowe, nisko oprocentowane pożyczki lub inne mechanizmy finansowania. Kryteria kwalifikacyjne, poziomy finansowania oraz procedury składania wniosków również różnią się i mogą ulegać zmianom wraz z upływem czasu.

Przed podjęciem decyzji warto sprawdzić, jakie programy są obecnie dostępne w Twojej okolicy i czy spełniasz warunki uczestnictwa. Lokalne zachęty mogą mieć znaczący wpływ na całkowity koszt instalacji oraz okres zwrotu inwestycji w pompę ciepła.

Jaki jest okres zwrotu inwestycji w pompę ciepła?

Okres zwrotu, czyli czas potrzebny do tego, by skumulowane oszczędności energii pokryły początkowe koszty instalacji, jest jednym z najczęściej zadawanych pytań dotyczących pomp ciepła.

Odpowiedź brzmi: to zależy od kosztów instalacji, oszczędności osiąganych każdego roku oraz tego, czy uzyskano dotację.

W przypadku gospodarstwa domowego, które wymienia stary, nieefektywny kocioł gazowy w dobrze ocieplonym domu, realny okres zwrotu inwestycji wynosi od 7 do 12 lat. Gospodarstwa domowe, które wymieniają instalacje na olej opałowy lub LPG – gdzie oszczędności na kosztach paliwa są większe, ponieważ paliwa te są droższe od gazu ziemnego – mogą liczyć na szybszy zwrot inwestycji.

Prawdziwe domy, prawdziwe oszczędności

Dane dotyczące oszczędności przedstawione w tym artykule opierają się na średnich wartościach obliczonych na podstawie modelu dla typowego domu. Wyniki różnią się w zależności od konkretnego przypadku, a najlepszym sposobem, aby dowiedzieć się, jakie korzyści przyniosłaby pompa ciepła właśnie w Twoim domu, jest zlecenie profesjonalnej oceny.

W praktyce instalatorzy posiadający certyfikat firmy Daikin przeprowadzają przed instalacją szczegółową ocenę stanu domu. Oceniają oni takie czynniki, jak obecny system ogrzewania, poziom izolacji termicznej domu, stan grzejników lub ogrzewania podłogowego oraz instalację ciepłej wody. Na tej podstawie mogą przedstawić Państwu realistyczną prognozę oszczędności i okresu zwrotu inwestycji dostosowaną do konkretnej nieruchomości, zamiast opierać się na średnich unijnych lub krajowych.

Zainstalowanie pompy ciepła ma również pozytywny wpływ na ocenę w certyfikacie charakterystyki energetycznej Twojego domu, co z kolei może zwiększyć wartość rynkową Twojej nieruchomości.

Podsumowanie

Dowody są oczywiste: eksploatacja pompy ciepła jest niezmiennie tańsza niż kotła gazowego, a oszczędności te rosną wraz ze wzrostem cen gazu spowodowanym wprowadzeniem podatku od emisji dwutlenku węgla. W przypadku typowego gospodarstwa domowego w UE, którego zapotrzebowanie na ogrzewanie wynosi 10 000 kWh, łączna oszczędność na kosztach energii wynosi około 2602 euro w ciągu 10 lat, przy założeniu średnich cen w UE27, a tendencja po upływie tego okresu wyraźnie wskazuje na wzrost. Rzeczywiste oszczędności w Twoim domu będą zależne od izolacji, istniejącego systemu, taryfy oraz lokalnych cen, jednak przewaga konstrukcyjna pompy ciepła nad kotłem gazowym tylko zwiększa się z czasem. Jeśli chcesz dowiedzieć się, co to oznacza w praktyce, najlepszym punktem wyjścia będzie bezpłatna ocena domu przeprowadzona przez wykwalifikowanego instalatora.

Kluczowe wnioski

• Pompy ciepła zapewniają natychmiastowe i rosnące oszczędności. Zgodnie z modelem przedstawionym w tym artykule typowe gospodarstwo domowe mogłoby zaoszczędzić około 2602 euro w ciągu 10 lat w porównaniu z kotłem gazowym, a oszczędności te powinny z czasem rosnąć.
  
• Niższe zużycie energii to główny powód niższych rachunków. Przy zapotrzebowaniu na ogrzewanie wynoszącym 10 000 kWh pompa ciepła wymaga o około 80% mniej energii pierwotnej niż kocioł gazowy, co pomaga zrównoważyć wyższe ceny energii elektrycznej.
• Pompy ciepła są znacznie bardziej efektywne niż kotły. Nowoczesna pompa ciepła dostarcza zwykle 3–4 jednostek ciepła przy zużyciu 1 jednostki energii elektrycznej, podczas gdy nawet wydajne kotły gazowe wytwarzają mniej niż 1 jednostkę ciepła użytkowego na każdą jednostkę zużytego gazu.
• Pompy ciepła działają na zasadzie przenoszenia ciepła, a nie jego wytwarzania. Pobierając ciepło z powietrza lub gruntu zamiast spalać paliwo, wykorzystują one zdecydowanie bardziej efektywny proces ogrzewania.
• Rzeczywiste oszczędności zależą od Twojego domu i ustawień. Na wyniki mają wpływ takie czynniki, jak poziom zaizolowania, dobór systemu, taryfy energetyczne oraz lokalne ceny energii, dlatego profesjonalna ocena jest najlepszym sposobem na oszacowanie potencjalnych oszczędności.